ابرهای شبتاب چیستند و کجا میتوان آنها را مشاهده کرد
ابرهای شبتاب چیستند؟
پدیدهای شگفتانگیز در آسمان شب و بهترین مکانها برای تماشای آن
ابرهایی که بعد از غروب خورشید میدرخشند!
تصور کنید خورشید غروب کرده، آسمان تاریک شده و ستارهها یکییکی ظاهر میشوند؛ اما ناگهان در نزدیکی افق، ابرهایی آبی و نقرهای شروع به درخشیدن میکنند. برخلاف ابرهای معمولی، این ابرها نه با نور ماه و نه با چراغهای شهر، بلکه با نور خورشیدی روشن میشوند که از دید ما پنهان شده است!این پدیده شگفتانگیز با نام ابرهای شبتاب (Noctilucent Clouds) شناخته میشود و یکی از زیباترین اتفاقات جوی در آسمان شب است.ابرهای شبتاب به دلیل ارتفاع بسیار زیاد، ساختار یخی و رنگ درخشان خود، توجه علاقهمندان به نجوم، عکاسان طبیعت و گردشگران ماجراجو را به خود جلب کردهاند. اما این ابرها چگونه شکل میگیرند و در کدام نقاط جهان میتوان آنها را مشاهده کرد؟
ابرهای شبتاب چیستند؟
ابرهای شبتاب که با نام ابرهای مزوسفری قطبی نیز شناخته میشوند، از مرتفعترین ابرهای جو زمین هستند. این ابرها در ارتفاع تقریبی ۸۰ تا ۸۵ کیلومتری سطح زمین و در لایهای از جو به نام مزوسفر تشکیل میشوند.تفاوت اصلی آنها با ابرهای معمولی، ارتفاع بسیار زیاد و نحوه درخشش آنهاست.ابرهای معمولی در لایه پایینی جو شکل میگیرند و پس از غروب خورشید، با تاریک شدن آسمان دیگر نور مستقیمی دریافت نمیکنند. اما ابرهای شبتاب به دلیل قرار گرفتن در ارتفاع بالا، حتی زمانی که خورشید در زیر افق قرار گرفته است، همچنان نور آن را دریافت و منعکس میکنند.به همین دلیل، این ابرها در آسمان تاریک شب به رنگهای آبی روشن، سفید نقرهای و گاهی آبی مایل به فیروزهای دیده میشوند.
ابرهای شبتاب چگونه تشکیل میشوند؟
شکلگیری این ابرها به شرایط بسیار خاصی در لایههای بالایی جو وابسته است.در ارتفاع حدود ۸۰ کیلومتری، دمای هوا میتواند به کمتر از منفی ۱۲۰ درجه سانتیگراد برسد. در چنین شرایطی، مقدار بسیار کمی بخار آب موجود در مزوسفر روی ذرات ریز گردوغبار متراکم میشود و بلورهای بسیار کوچک یخ را تشکیل میدهد.این ذرات یخی در کنار یکدیگر ساختار ابرهای شبتاب را به وجود میآورند.
نکته جالب اینجاست که این ابرها زمانی دیده میشوند که سطح زمین در تاریکی قرار دارد، اما ارتفاع بسیار زیاد آنها هنوز در معرض نور خورشید است.
در واقع، نور خورشید از پشت افق به بلورهای یخی برخورد میکند و باعث درخشش آنها در پسزمینه تاریک آسمان میشود.
بهترین زمان برای مشاهده ابرهای شبتاب چه زمانی است؟
ابرهای شبتاب یک پدیده فصلی هستند و معمولاً در ماههای تابستان نیمکره شمالی بیشتر دیده میشوند.بهترین بازه زمانی مشاهده آنها معمولاً از اواسط ماه مه تا اواسط ماه اوت است. در این دوره، شرایط دمایی مزوسفر برای تشکیل این ابرها مناسبتر است.در نیمکره شمالی، احتمال مشاهده آنها معمولاً در هفتههای نزدیک به انقلاب تابستانی، یعنی حوالی ۲۱ ژوئن، افزایش پیدا میکندبهترین زمان رصد معمولاً حدود یک تا دو ساعت پس از غروب خورشید یا پیش از طلوع آفتاب است؛ زمانی که آسمان تاریک شده اما نور خورشید هنوز به لایههای بالایی جو میرسد.البته مشاهده این پدیده به شرایط جوی، میزان فعالیت ابرها و موقعیت جغرافیایی نیز بستگی دارد.
ابرهای شبتاب را در کدام نقاط جهان میتوان مشاهده کرد؟
این پدیده بیشتر در عرضهای جغرافیایی میانی تا بالای زمین مشاهده میشود. مناطقی که تقریباً بین ۵۰ تا ۶۵ درجه عرض جغرافیایی قرار دارند، از بهترین مناطق برای تماشای این ابرها هستند.برخی از بهترین کشورهای جهان برای مشاهده ابرهای شبتاب عبارتاند از:
۱. نروژ
نروژ به دلیل موقعیت جغرافیایی شمالی و شبهای کوتاه تابستانی، یکی از مقاصد مناسب برای مشاهده ابرهای شبتاب است. مناطق شمالی این کشور فرصت خوبی برای رصد این پدیده فراهم میکنند.
۲. سوئد
در فصل تابستان، آسمان مناطق شمالی سوئد گاهی میزبان ابرهای آبی و نقرهای شبتاب میشود. این پدیده بهویژه برای عکاسان نجومی جذاب است.
۳. فنلاند
مناطق شمالی فنلاند به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط مناسب تابستانی، از مناطق شناختهشده برای مشاهده ابرهای شبتاب هستند.
۴. ایسلند
آسمان تابستانی ایسلند و چشماندازهای طبیعی آن، این کشور را به مقصدی جذاب برای علاقهمندان به پدیدههای جوی و عکاسی از آسمان تبدیل کرده است.
۵. دانمارک
ابرهای شبتاب در آسمان دانمارک نیز مشاهده شدهاند. گاهی این ابرها به شکل رشتههای ظریف و درخشان در نزدیکی افق ظاهر میشوند.
۶. بریتانیا
در برخی شبهای تابستانی، بهخصوص در مناطق شمالی بریتانیا و اسکاتلند، امکان مشاهده این پدیده وجود دارد.نکته مهم این است که حتی در این مناطق نیز مشاهده ابرهای شبتاب قطعی نیست و به شرایط جوی و فعالیت آنها بستگی دارد.
آیا در ایران هم میتوان ابرهای شبتاب را مشاهده کرد؟
ابرهای شبتاب بیشتر در مناطق جغرافیایی نزدیک به قطبها و عرضهای بالاتر از ۵۰ درجه دیده میشوند.از آنجا که بیشتر مناطق ایران در عرضهای جغرافیایی پایینتر از ۴۵ درجه شمالی قرار دارند، مشاهده این پدیده از ایران بسیار نادر است و نباید آن را بهعنوان یک جاذبه قابل اتکای طبیعتگردی در نظر گرفت.البته گزارشهایی از مشاهده این ابرها در عرضهای جغرافیایی پایینتر از مناطق معمول نیز وجود دارد؛ اما این اتفاقها استثنایی هستند.بنابراین، اگر هدف شما تماشای ابرهای شبتاب باشد، کشورهای شمال اروپا و مناطق نزدیک به قطب شمال انتخاب مناسبتری هستند.
چگونه ابرهای شبتاب را از ابرهای معمولی تشخیص دهیم؟
تشخیص این ابرها از ابرهای معمولی چندان دشوار نیست، بهخصوص اگر در زمان و مکان مناسب به آسمان نگاه کنید.
مهمترین ویژگیهای ظاهری آنها عبارتاند از:
- رنگ آبی روشن، آبی نقرهای یا سفید درخشان
- ظاهر رشتهای، موجدار و ظریف
- مشاهده در آسمان تاریک پس از غروب خورشید
- قرار گرفتن معمولاً در نزدیکی افق
- درخشندگی بیشتر نسبت به پسزمینه تاریک آسمان
این ابرها برخلاف ابرهای معمولی، حتی پس از تاریک شدن محیط همچنان روشن باقی میمانند.
برای عکاسی از ابرهای شبتاب به چه تجهیزاتی نیاز داریم؟
عکاسی از ابرهای شبتاب میتواند یکی از تجربههای جذاب برای علاقهمندان به طبیعت و عکاسی نجومی باشد.
برای ثبت تصاویر بهتر، همراه داشتن تجهیزات زیر پیشنهاد میشود:
- دوربین عکاسی با قابلیت تنظیم دستی نوردهی
- سهپایه محکم برای جلوگیری از لرزش دوربین
- لنز واید برای ثبت بخش وسیعتری از آسمان
- باتری اضافه و پاوربانک
- لباس گرم متناسب با شرایط آبوهوایی منطقه
حتی با دوربین تلفن همراه نیز میتوان در شرایط مناسب تصاویر جذابی ثبت کرد؛ البته دوربینهای حرفهای جزئیات بیشتری از ساختار ابرها را نمایش میدهند.برای عکاسی بهتر است محلی دور از نورهای مصنوعی انتخاب کنید و افق دید بازی داشته باشید تا ابرها بهخوبی در قاب تصویر قرار بگیرند.
آیا ابرهای شبتاب نشانه تغییرات آبوهوایی هستند؟
یکی از موضوعات مورد توجه دانشمندان، ارتباط احتمالی تغییرات جو زمین با رفتار ابرهای شبتاب است.پژوهشها نشان میدهند تغییرات دما و میزان بخار آب در مزوسفر میتوانند بر تشکیل و ویژگیهای این ابرها تأثیر بگذارند.افزایش برخی گازهای گلخانهای مانند دیاکسید کربن میتواند باعث سردتر شدن بخشهایی از مزوسفر شود. همچنین متان میتواند در فرآیندهای شیمیایی بالای جو به افزایش بخار آب کمک کند.این تغییرات ممکن است بر فراوانی، روشنایی و گستردگی ابرهای شبتاب اثر بگذارند؛ با این حال، دانشمندان همچنان در حال بررسی سازوکارهای دقیق این پدیده هستند.
جمعبندی
ابرهای شبتاب یکی از شگفتانگیزترین پدیدههای طبیعی در آسمان زمین هستند؛ ابرهایی که در ارتفاع حدود ۸۰ کیلومتری تشکیل میشوند و حتی پس از غروب خورشید، در آسمان تاریک میدرخشند.این پدیده بیشتر در تابستان نیمکره شمالی و مناطقی مانند نروژ، سوئد، فنلاند و ایسلند قابل مشاهده است.اگر به طبیعتگردی، نجوم و کشف پدیدههای ناشناخته علاقه دارید، تماشای ابرهای شبتاب میتواند تجربهای متفاوت و فراموشنشدنی باشد؛ تجربهای که نشان میدهد حتی پس از تاریک شدن آسمان، طبیعت هنوز شگفتیهای زیادی برای نمایش دارد.







دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.