در کوهستان چه عینکی بزنیم؟

در کوهستان چه عینکی بزنیم؟

راهنمای انتخاب عینک آفتابی مناسب کوهنوردی و طبیعت‌گردی

وقتی صحبت از تجهیزات کوهنوردی می‌شود، معمولاً اولین چیزهایی که به ذهن می‌رسند کفش مناسب، کوله‌پشتی، لباس فنی و باتوم هستند؛ اما یکی از تجهیزات مهمی که گاهی نادیده گرفته می‌شود، عینک آفتابی مناسب کوهستان است.بسیاری از افراد تصور می‌کنند هر عینک آفتابی که نور خورشید را کاهش دهد، برای کوهنوردی هم مناسب است. درحالی‌که شرایط محیطی در ارتفاعات با سطح شهر تفاوت زیادی دارد. شدت تابش فرابنفش خورشید با افزایش ارتفاع بیشتر می‌شود و بازتاب نور از سطح برف، یخ و حتی سنگ‌های روشن می‌تواند فشار زیادی به چشم وارد کند.انتخاب عینک نامناسب در برنامه‌های کوهنوردی، به‌خصوص در ارتفاعات بالا و مسیرهای برفی، ممکن است باعث خستگی چشم، کاهش وضوح دید و حتی عارضه‌ای به نام برف‌کوری شود.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که برای کوهنوردی چه عینکی مناسب است، شیشه عینک چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد، تفاوت دسته‌بندی‌های مختلف لنز چیست و هنگام خرید عینک کوهنوردی باید به چه نکاتی توجه کنیم.

چرا استفاده از عینک آفتابی در کوهستان ضروری است؟

در ارتفاعات، چشم‌ها بیشتر از شرایط عادی در معرض تابش اشعه فرابنفش (UV) قرار می‌گیرند. هرچه ارتفاع از سطح دریا بیشتر شود، شدت تابش فرابنفش نیز افزایش پیدا می‌کند.از طرف دیگر، سطوح مختلف در طبیعت می‌توانند نور خورشید را بازتاب دهند. برای مثال، برف مقدار زیادی از تابش خورشید را منعکس می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود چشم‌ها علاوه بر نور مستقیم، در معرض نور بازتاب‌شده نیز قرار بگیرند.

مهم‌ترین دلایل استفاده از عینک مناسب در کوهستان عبارت‌اند از:

۱. محافظت در برابر اشعه فرابنفش

اشعه‌های UVA و UVB می‌توانند در طولانی‌مدت به بخش‌های مختلف چشم آسیب برسانند. استفاده از عینکی با فیلتر UV400 یا محافظت ۱۰۰ درصدی در برابر اشعه‌های UVA و UVB به کاهش این خطر کمک می‌کند.

۲. جلوگیری از برف‌کوری

برف‌کوری یا فوتوکراتیت (Photokeratitis) نوعی آسیب ناشی از قرار گرفتن بیش از حد چشم در معرض اشعه فرابنفش است. این عارضه معمولاً در محیط‌های برفی و ارتفاعات اتفاق می‌افتد.علائمی مانند درد چشم، قرمزی، اشک‌ریزش، احساس وجود شن در چشم، حساسیت شدید به نور و تاری دید از نشانه‌های آن هستند.

۳. کاهش خستگی چشم

تابش شدید نور خورشید باعث می‌شود چشم‌ها برای دیدن محیط مدام تحت فشار باشند. عینک مناسب با کاهش خیرگی و شدت نور مرئی، به راحتی بیشتر چشم‌ها در مسیرهای طولانی کمک می‌کند.

۴. محافظت در برابر باد و ذرات محیطی

در ارتفاعات، باد شدید، گردوغبار، برف و ذرات ریز می‌توانند دید را مختل کنند. عینک‌های ورزشی با طراحی پوششی، علاوه بر محافظت نوری، تا حدی از ورود این عوامل به اطراف چشم جلوگیری می‌کنند.

انواع عینک کوهنوردی بر اساس دسته‌بندی لنز (Category)

یکی از مهم‌ترین نکاتی که هنگام خرید عینک کوهنوردی باید به آن توجه کنید، دسته‌بندی فیلتر لنز یا همان Lens Category است.این دسته‌بندی نشان می‌دهد که لنز چه مقدار از نور مرئی را از خود عبور می‌دهد. هرچه عدد دسته‌بندی بالاتر باشد، لنز تیره‌تر است و نور کمتری از آن عبور می‌کند.

عینک‌های آفتابی معمولاً در پنج دسته اصلی قرار می‌گیرند:

دسته صفر (Category 0)

این دسته کمترین میزان تیرگی را دارد و حدود ۸۰ تا ۱۰۰ درصد نور مرئی را عبور می‌دهد.

• مناسب برای هوای ابری و شرایط کم‌نور
• مناسب برای محیط‌های داخلی و استفاده‌های خاص
• برای کوهنوردی در آفتاب شدید انتخاب مناسبی نیست.

دسته یک (Category 1)

این دسته حدود ۴۳ تا ۸۰ درصد نور مرئی را عبور می‌دهد.

• مناسب برای هوای نیمه‌ابری
• مناسب برای نور کم و شرایط متغیر
• کاربرد محدود در طبیعت‌گردی‌های سبک

دسته دو (Category 2)

این لنز حدود ۱۸ تا ۴۳ درصد نور مرئی را عبور می‌دهد.

• مناسب برای روزهای آفتابی معمولی
• مناسب برای پیاده‌روی و طبیعت‌گردی
• قابل استفاده در ارتفاعات پایین و شرایط نوری متوسط

دسته سه (Category 3)

این دسته حدود ۸ تا ۱۸ درصد نور مرئی را عبور می‌دهد و یکی از گزینه‌های مناسب برای بسیاری از برنامه‌های کوهنوردی است.

ویژگی‌های آن عبارت‌اند از:

• مناسب برای روزهای آفتابی و پرنور
• مناسب برای کوهنوردی در ارتفاعات معمولی
• مناسب برای طبیعت‌گردی در محیط‌های باز
• کاهش قابل توجه خیرگی نور خورشید

دسته چهار (Category 4)

این دسته مخصوص شرایط نوری بسیار شدید طراحی شده و تنها حدود ۳ تا ۸ درصد نور مرئی را عبور می‌دهد.

ویژگی‌های آن عبارت‌اند از:

• مناسب برای صعودهای مرتفع
• مناسب برای مسیرهای یخچالی
• مناسب برای محیط‌های پوشیده از برف
• مناسب برای شرایطی با بازتاب شدید نور خورشید

نکته مهم: عینک‌های Category 4 برای رانندگی مناسب نیستند؛ زیرا میزان نور عبوری از لنز بسیار کم است و می‌تواند دید راننده را مختل کند.بنابراین اگر برای برنامه‌های کوهنوردی معمولی عینک می‌خرید، Category 3 در بسیاری از شرایط انتخاب مناسبی است؛ اما برای صعودهای مرتفع و مسیرهای برفی و یخچالی بهتر است از عینک مخصوص کوهستان با Category 4 استفاده کنید. 

عینک کوهنوردی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

صرفاً تیره بودن لنز به معنای محافظت مناسب از چشم نیست. یک عینک استاندارد کوهنوردی باید چند ویژگی مهم داشته باشد.

۱. محافظت UV400

اولین و مهم‌ترین ویژگی عینک کوهنوردی، برخورداری از فیلتر UV400 است.این ویژگی به معنای محافظت در برابر اشعه فرابنفش تا طول موج ۴۰۰ نانومتر است و اشعه‌های UVA و UVB را پوشش می‌دهد.

هنگام خرید حتماً به برچسب UV400 یا عبارت 100% UVA/UVB Protection توجه کنید.نکته مهم این است که رنگ تیره لنز به‌تنهایی نشان‌دهنده محافظت در برابر اشعه فرابنفش نیست. حتی یک عینک با شیشه بسیار تیره، اگر فیلتر UV مناسبی نداشته باشد، نمی‌تواند از چشم‌ها به‌درستی محافظت کند. 

۲. محافظ جانبی (Side Shields)

یکی از تفاوت‌های مهم عینک‌های مخصوص کوهنوردی با عینک‌های معمولی، طراحی محافظ جانبی است.در کوهستان نور خورشید فقط از روبه‌رو به چشم نمی‌تابد؛ بلکه از اطراف نیز وارد می‌شود. این موضوع در محیط‌های برفی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نور از سطح برف بازتاب پیدا می‌کند.محافظ‌های جانبی یا طراحی خمیده فریم کمک می‌کنند نور کمتری از اطراف وارد چشم شود.اگر قصد صعود در ارتفاعات بالا یا پیمایش در مسیرهای برفی را دارید، این ویژگی را جدی بگیرید.

۳. لنز مقاوم در برابر ضربه و خش

در طبیعت احتمال برخورد سنگ‌ریزه، شاخه، گردوغبار و سایر اجسام با عینک وجود دارد.به همین دلیل بهتر است عینکی انتخاب کنید که لنز آن مقاومت مناسبی در برابر ضربه داشته باشد.

لنزهای پلی‌کربنات (Polycarbonate) به دلیل وزن کم و مقاومت مناسب در برابر ضربه، در بسیاری از عینک‌های ورزشی استفاده می‌شوند.همچنین وجود پوشش ضدخش می‌تواند عمر مفید لنز را افزایش دهد.

۴. طراحی سبک و ارگونومیک

در برنامه‌های طولانی کوهنوردی، وزن و راحتی تجهیزات اهمیت زیادی دارد.عینک نباید هنگام حرکت روی بینی بلغزد یا پشت گوش فشار ایجاد کند.

بهتر است مدلی انتخاب کنید که:

• وزن کمی داشته باشد.
• روی صورت کاملاً ثابت بماند.
• دسته‌های انعطاف‌پذیر داشته باشد.
• هنگام استفاده طولانی باعث خستگی نشود.
• با کلاه و کلاه ایمنی کوهنوردی سازگار باشد.

۵. پوشش ضدبخار (Anti-Fog)

در مسیرهای کوهنوردی ممکن است به دلیل اختلاف دمای محیط و بدن، رطوبت و بخار روی سطح لنز ایجاد شود.این اتفاق به‌خصوص هنگام فعالیت شدید، تعریق یا استفاده از پوشش‌های زمستانی بیشتر دیده می‌شود.برخی عینک‌های ورزشی دارای طراحی تهویه مناسب یا پوشش ضدبخار هستند که به کاهش این مشکل کمک می‌کنند.

لنز پلاریزه برای کوهنوردی بهتر است یا معمولی؟

یکی از ویژگی‌هایی که هنگام خرید عینک آفتابی زیاد با آن مواجه می‌شوید، پلاریزه بودن لنز (Polarized) است.لنزهای پلاریزه با فیلتر کردن بخشی از نور بازتاب‌شده از سطوحی مانند آب، جاده و سطوح صاف، میزان خیرگی را کاهش می‌دهند.

مزایای لنز پلاریزه عبارت‌اند از:

• کاهش بازتاب آزاردهنده نور
• افزایش راحتی چشم در محیط‌های پرنور
• کمک به دید بهتر در بعضی شرایط
• کاهش خستگی ناشی از خیرگی

اما آیا لنز پلاریزه همیشه بهترین انتخاب برای کوهنوردی است؟

پاسخ منفی است.

در بعضی شرایط، به‌خصوص هنگام حرکت روی یخ و برف، تشخیص تفاوت میان سطوح یخی و برفی اهمیت زیادی دارد. لنز پلاریزه ممکن است بخشی از بازتاب‌های سطح را کاهش دهد و تشخیص بعضی جزئیات را دشوارتر کند.همچنین پلاریزه بودن به معنای محافظت در برابر اشعه UV نیست. بنابراین اگر عینک پلاریزه می‌خرید، حتماً باید دارای فیلتر UV400 نیز باشد.برای کوهنوردی نمی‌توان یک نسخه ثابت برای همه شرایط ارائه کرد؛ انتخاب لنز پلاریزه یا غیرپلاریزه باید با توجه به نوع مسیر، شرایط نوری و نیاز فرد انجام شود. 

بهترین رنگ لنز عینک برای کوهنوردی چیست؟

رنگ لنز فقط جنبه ظاهری ندارد و می‌تواند بر میزان وضوح تصویر، تشخیص جزئیات و درک کنتراست تأثیر بگذارد.

در ادامه با کاربرد رنگ‌های رایج لنز آشنا می‌شویم.

لنز قهوه‌ای:

• افزایش کنتراست در بسیاری از شرایط
• مناسب برای مسیرهای کوهستانی و محیط‌های باز
• کمک به تشخیص بهتر ناهمواری‌های زمین

لنز خاکستری:

• حفظ طبیعی‌تر رنگ محیط
• مناسب برای روزهای آفتابی
• کاهش شدت نور بدون تغییر محسوس رنگ‌ها

لنز زرد و نارنجی:

• افزایش کنتراست در برخی شرایط کم‌نور
• مناسب برای هوای ابری و مه‌آلود، بسته به طراحی لنز
• انتخابی برای شرایطی که تشخیص جزئیات اهمیت دارد

لنز آینه‌ای:

• بازتاب بخشی از نور ورودی
• مناسب برای شرایط پرنور در صورت داشتن فیلتر استاندارد
• کاهش میزان نور عبوری، بسته به نوع پوشش

نکته مهم این است که رنگ لنز به‌تنهایی میزان محافظت در برابر UV را مشخص نمی‌کند. ویژگی اصلی که باید بررسی شود، استاندارد محافظت در برابر اشعه فرابنفش و دسته‌بندی فیلتر لنز است. 

عینک مناسب برای انواع برنامه‌های کوهنوردی

همه برنامه‌های کوهنوردی شرایط یکسانی ندارند. برای مثال، عینکی که برای یک پیمایش جنگلی مناسب است، ممکن است برای صعود زمستانی یا حرکت روی یخچال طبیعی کافی نباشد.

شاید تصور کنید عینک کوهنوردی و عینک اسکی کاربرد یکسانی دارند؛ اما این دو محصول از نظر طراحی و ساختار تفاوت‌هایی دارند.

عینک کوهنوردی:

• معمولاً دارای فریم سبک و جمع‌وجور است.
• برای محافظت از چشم در برابر نور، باد و گردوغبار طراحی می‌شود.
• در بسیاری از مدل‌ها محافظ جانبی وجود دارد.
• برای پیمایش، صعود و فعالیت‌های طولانی مناسب است.

عینک اسکی:

• معمولاً سطح بیشتری از صورت را پوشش می‌دهد.
• اغلب دارای لنز بزرگ و طراحی یکپارچه است.
• برای استفاده همراه کلاه ایمنی طراحی می‌شود.
• در بسیاری از مدل‌ها سیستم تهویه و لنزهای دوگانه برای کاهش بخار وجود دارد.

اگر فعالیت شما کوهنوردی در مسیرهای متنوع است، عینک مخصوص کوهنوردی انتخاب کاربردی‌تری خواهد بود. اما برای اسکی و سرعت‌های بالا در پیست، عینک اسکی یا گگل انتخاب مناسب‌تری است.

آیا در هوای ابری هم باید از عینک کوهنوردی استفاده کنیم؟

بله. یکی از اشتباهات رایج کوهنوردان این است که تصور می‌کنند در روزهای ابری نیازی به استفاده از عینک آفتابی نیست.درحالی‌که ابرها تمام اشعه‌های فرابنفش را مسدود نمی‌کنند و حتی در هوای ابری نیز بخشی از این تابش به سطح زمین می‌رسد.در ارتفاعات، به دلیل افزایش شدت تابش UV، محافظت از چشم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.اگر در مسیرهای برفی حرکت می‌کنید، حتی در روزهای ابری نیز باید از محافظت مناسب چشم استفاده کنید.برای شرایطی که نور محیط مرتب تغییر می‌کند، عینک‌های فتوکرومیک (Photochromic) نیز می‌توانند گزینه مناسبی باشند.این لنزها با تغییر شدت نور محیط، میزان تیرگی خود را تغییر می‌دهند. البته باید توجه داشته باشید که همه لنزهای فتوکرومیک برای شرایط بسیار پرنور و مسیرهای یخچالی مناسب نیستند و باید دسته محافظتی آن‌ها بررسی شود.

هنگام خرید عینک کوهنوردی به چه نکاتی توجه کنیم؟

قبل از خرید عینک مخصوص کوهستان، بهتر است موارد زیر را بررسی کنید:

۱. حتماً دارای استاندارد UV400 یا محافظت ۱۰۰ درصدی در برابر UVA و UVB باشد.

۲. دسته‌بندی لنز آن متناسب با نوع فعالیت شما باشد.

۳. برای مسیرهای برفی و ارتفاعات بالا، محافظ جانبی داشته باشد.

۴. فریم آن سبک، مقاوم و متناسب با فرم صورت باشد.

۵. لنز کیفیت اپتیکی مناسبی داشته باشد و باعث اعوجاج تصویر نشود.

۶. در برابر ضربه مقاومت مناسبی داشته باشد.

۷. هنگام حرکت و تعریق روی صورت جابه‌جا نشود.

۸. با کلاه، کلاه ایمنی و سایر تجهیزات شما سازگار باشد.

۹. در صورت امکان، کیف محافظ و بند نگهدارنده همراه آن باشد.

جمع‌بندی؛ در کوهستان چه عینکی انتخاب کنیم؟

انتخاب عینک مناسب یکی از بخش‌های مهم تجهیزات کوهنوردی است و نباید آن را صرفاً یک وسیله تزئینی در نظر گرفت.اگر بیشتر برنامه‌های شما شامل طبیعت‌گردی و کوهنوردی در ارتفاعات معمولی است، عینک Category 3 با محافظت UV400، طراحی پوششی و وزن کم می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.اما اگر قصد صعود به ارتفاعات بالا، حرکت در مسیرهای یخچالی یا کوهنوردی در مناطق پوشیده از برف را دارید، بهتر است سراغ عینک‌های تخصصی کوهستان با لنز Category 4 و محافظ جانبی بروید.در نهایت فراموش نکنید که گران بودن عینک لزوماً به معنای محافظت بهتر نیست. مهم‌ترین موضوع، استاندارد لنز، کیفیت ساخت و تناسب عینک با شرایط برنامه شماست.چشم‌ها یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های هر کوهنورد هستند؛ بنابراین انتخاب عینک مناسب را به آخرین مرحله خرید تجهیزات موکول نکنید.